دفاع مقدس/ عملیات پل نادری، پلی که مانع سقوط خوزستان شد

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، در پایتخت دو لشکر گارد یک و دو وجود داشت که با ادغام این دو لشکر، یک لشکر واحد به نام لشکر ۲۱ حمزه سیدالشهدا (ع) تشکیل شد. این لشکر در اولین روز‌های شروع جنگ تحمیلی از تهران به خوزستان رفت. آن روز‌ها عراق توانسته بود به سرعت خودش را به پل نادری روی رودخانه کرخه برساند. عبور از این پل به مثابه رسیدن به شوش و اندیمشک و نهایتاً بستن گلوگاه خوزستان در شمال این استان بود.

هرچند رزمندگان مقابل پل نادری موضع گرفته بودند و مانع از عبور دشمن می‌شدند، اما اطراف این پل، ساحل کرخه ۴۰ کیلومتر فضای خالی داشت. پوشش دادن این مسافت کار سختی بود و امکان داشت بعثی‌ها در نواحی دیگر پل بزنند و از کرخه عبور کنند؛ بنابراین لشکر حمزه فرصت چندانی برای شناسایی دقیق‌تر منطقه و طرح‌ریزی عملیات نداشت و با ورودش به خوزستان در روز ۱۵ مهر ۵۹، یک هفته بعد مهیای عملیات شد.

موقعیت جغرافیایی و سوق الجیشی پل نادری

پل فلزی نادری یا همان جسر نادری به پل  کرخه، پای پل و پل سرخه نادری نیز معروف است و در کیلومتر 20 جاده اندیمشک دهلران و در شمال آبادی سرخه نادری و بر روی رودخانه کرخه قرار دارد. این منطقه پل ارتباطی استان های خوزستان – ایلام و شهرهای اندیمشک به دهلران محسوب می شود و جبهه های موسیان، عین خوش و دشت عباس را به یکدیگر متصل می کند.

تصرف پل و عبور از آن برای دشمن نقطه عطفی در جنگ به شمار می رفت؛ چرا که این امکان را برای دشمن فراهم می ساخت تا ارتباط خوزستان با استان های شمالی قطع و شهرهای اندیمشک و دزفول را در خطر سقوط قرار دهد و در نهایت از جبهه های جنوب و میانی و شمالی خوزستان مرکز استان را محاصره و در معرض سقوط قرار دهد.

دشمن متجاوز بر همین مبنا حرکت خود را در طول مسیر دهلران به اندیمشک و تصرف پل نادری و عبور از آن قرار داد و این پل محور اصلی هجوم لشکر10 زرهی ارتش عراق تعیین شد. بعد از ظهر روز پنجم جنگ با نزدیک شدن یگان های زرهی دشمن به این منطقه، تخریب این پل با هدف جلوگیری از نفوذ دشمن مورد بحث قرار گرفت اما به علت منحصر به فرد بودن این پل برای پشتیبانی و عقب نشینی احتمالی رزمندگان غرب کرخه، ضمن ممانعت از تخریب پل، بر ایجاد یک خط  پدافندی در این محور با محوریت نیروهای مردمی و تیپ 2 لشکر 92 زرهی ارتش تاکید شد.

تیپ‌های یک و سه لشکر ۲۱ حمزه مأمور انجام عملیات علیه دشمن شده بودند. تیپ یک مأموریت داشت با یک گردان تانک در محور جاده پل نادری ـ عین خوش پیشروی و از سمت شرق به تپه «علی‌گره‌زد» حمله کند و با یک گردان تانک دیگر در محور سه راهی قهوه‌خانه به سمت تپه «ابوصلیبی‌خات» پیشروی و آن را تصرف کند. تیپ ۳ هم مأموریت داشت با سه گردان پیاده از ارتفاعات شمالی به سمت جنوب تک و قسمت غربی تپه «علی گره‌زد» را آزاد کند.

بنی‌صدر که در آن زمان فرمانده کل قوا بود، اصرار داشت ما باید به شیوه خود بعثی‌ها با آن‌ها مقابله کنیم. اگر آن‌ها یک ارتش کلاسیک دارند، ما هم باید با روش‌های کلاسیک به جنگ‌شان برویم. به همین دلیل دو تیپ از لشکر ۲۱ حمزه به مصاف نیرویی از دشمن رفتند که هم به لحاظ کمیت و هم به لحاظ کیفیت ماشین‌های زرهی، برتری‌هایی نسبت به نیرو‌های ما داشتند. یکی از برتری‌های دشمن، استفاده از تانک‌های روسی بود که سرعت بیشتری نسبت به تانک‌های ما داشتند. از طرف دیگر عدم شناسایی دقیق منطقه عملیاتی باعث شد تا نیرو‌های خودی تصور درستی از تعداد و کیفیت نیرو‌های دشمن نداشته باشند.

نهایتاً با آغاز عملیات پل نادری، هرچه تانک‌های ایرانی به خطوط پدافندی دشمن نزدیک‌تر می‌شدند، یگان‌های ضد زره عراقی که در دو پهلوی منطقه عملیاتی موضع گرفته بودند، آن‌ها را از جناحین مورد اصابت قرار می‌دادند. نیرو‌های خودی اشرافی به منطقه نداشتند و این موضوع اصلی‌ترین عاملی بود که باعث آسیب دیدن تانک‌های ارتش می‌شد.

اندکی بعد شدت حملات دشمن باعث شد تا صفوف تانک‌های خودی به هم بریزد و دستور بازگشت صادر شود. ماحصل عملیات پل نادری که با اصرار بنی‌صدر به صورت کلاسیک انجام گرفت از دست رفتن تعدادی تانک آن هم در شرایط سخت تحریم‌ها بود.

از طرف دیگر روحیه رزمندگان نیز تحت‌الشعاع قرار گرفت، اما یک سال و پنج ماه بعد، ارتش و سپاه با همراهی هم عملیات بزرگ فتح‌المبین را طرح‌ریزی کردند و این‌بار نیرو‌های خودی چنان درسی به دشمن دادند که مجبور شد ۲ هزار و ۵۰۰ کیلومتر از مناطق اشغالی کشورمان را ترک و برای همیشه از غرب ساحل کرخه فرار کند.